مديریت كیفیت در مراكز آزمایشگاهی (کیفیت و آمار | استاندارد، کتاب، نرم افزار، آموزش و مشاوره)

۶

مطالعه تکرارپذیری و تجدیدپذیری (Gage R&R)

قبل از برش یک قطعه گران قیمت گرانیت یا سنگ مرمر برای یک آشپزخانه، یک نجار خوب ابتدا بایستی تایید کند که اندازه‌گیری‌ها درست انجام شده است. اعمال اندازه گیری‌های اشتباه می‌تواند هزینه‌بر باشد.

در حالی که هیچ سیستم اندازه‌گیری کامل نیست، معمولاً‌ به این سیستم‌ها برای تعیین داده‌ها جهت کنترل و بهبود کیفیت محصولات در فرایندهای مهم تکیه می‌شود. بنابراین، چگونه مطمئن می‌شود که تغییرات موجود در نتایج اندازه‌گیری ناشی از یک سیستم اندازه‌گیری معیوب نیست و داده‌ها معتبر هستند؟ اگر نتوان به سیستم اندازه‌گیری اعتماد کرد، نمی‌توان به داده‌های تولید شده در این سیستم نیز اعتماد کرد.

انجام مطالعه تکرارپذیری و تجدیدپذیری (Gage R&R) می‌تواند به شناسایی مشکلات در سیتم‌های اندازه‌گیری کمک نماید. همچنین شما را قادر می‌سازد به اطلاعات خود اطمینان پیدا کنید و تصمیمات مناسب را مبتنی بر داده‌ها جهت بهبود فرایند تولید اتخاذ نمایید.

۰

۱۰ ابزار مهم شش سیگما

شش سیگما یک روش بهبود کیفیت است که در کسب و کارها زیادی در دهه‌ها اخیر مورد استفاده قرار گرفته است؛ دلیل این امر کسب نتایج مطلوب توسط بسیاری از سازمان‌های که شش سیمگا را بکارگرفته‌اند، می‌باشد. یک پروژه شش سیگما دارای یک سری مراحل مشخص می‌باشد که در بسیاری از صنایع در کشورهای گوناگون در سراسر جهان از این مراحل برای حل مشکلات خود استفاده شده است و سازمان‌های زیادی با اجرای پروژه‌های شش سیگما میلیاردها دلار صرفه جویی در هزینه‌های خود داشته‌اند.

شش سیگما به شدت بر تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از روش‌های آمار تکیه دارد بر این اساس بسیاری از افراد در استفاده از این تکنیک برای بهبود کیفیت با توجه به جنبه‌های آماری زیاد آن واهمه دارند. با توجه به گسترش نرم‌افزارهای آماری و کنترل کیفیت مانند نرم افزار minitab, stat graph‌ و … هیچ سازمانی در استفاده از این روش نباید واهمه داشته باشد زیرا درست است که استفاده از تجزیه و تحلیل آماری داده‌های برای بهبود کیفیت امری حیاتی است، اما استفاده و درک اکثر تحلیل‌های آماری در شش سیگما (حتی اگر دانش آماری زیادی نداشته باشید) با بکارگیری نرم افزارهای موجود سخت نیست. 

در این پست به طور خلاصه ۱۰ ابزار آماری مورد استفاده در شش سیگما توضیح داده می‌شوند، و تشریح می‌شود که هر کدام از این ابزارها چه کاری انجام می‌دهند و چرا مهم هستند. برای شروع یادگیری شش سیگما آشنایی با این ابزارها بسیار مفید هستند.

۰

نمونه برداری پذیرشی با عدد پذیرش صفر در نرم افزار Minitab

فرض کنید قصد دارید بخشی از قطعات مهم مورد نیاز شرکت خود را از یک تامین‌کننده جدید تهیه کنید. برای اطمینان از اینکه سطح کیفیت محصولات تامین‌کننده جدید برای شما قابل قبول است، شما ممکن است بخواهید توانایی فرایندهای تولید آنها (شاخص‌های Ppk و Cpk) را ارزیابی کنید و همین طور بررسی کنید که آیا پارامترهای بحرانی فرآیندی‌شان کاملاً تحت کنترل هستند (با استفاده از نمودارهای کنترل). 

اگر شما در مورد‌ کارایی سیستم کیفیت تامین‌کننده اطمینان ندارید یا اگر نمی‌توانید برآوردهای قابل اعتماد از شاخص‌های توانایی فرایندهای تامین‌کننده دریافت کنید، لازم است که قطعات و محصولات تولید شده توسط تامین‌کننده را در هنگام ورود به شرکت بازرسی کنید.

با این حال، چک کردن تمام قطعات زمان‌بر و هزینه‌بر است. علاوه بر این، بازرسی بصری ۱۰۰٪ همه قطعات برای آنکه اطمینان حاصل شود که تمام قطعات معیوب تشخیص داده می‌شوند، غیر ضروری است. این امر در نهایت سبب خسته شدن کارکنان از بازرسی بصری تکراری خواهد شد. در این شرایط نمونه‌گیری پذیرشی یک رویکرد کارآمد برای کاهش هزینه‌ها است، در این رویکرد یک نمونه‌ای کوچکتر اقلام از یک بهر (بچ) بزرگ از اقلام ورودی به صورت تصادفی (برای اجنتاب از هر گونه گرایش سیستماتیک) انتخاب می‌شود، سپس نمونه کوچک انتخاب شده بازرسی می‌شود.

۰

تفاوت بین فواصل اطمینان، پیشبینی و رواداری چیست؟

همانطور که در زندگی، یقین مطلق به ندرت اتفاق می‌افتد، در آمار نیز نمی‌توان نتایج خاصی را با یقین کامل بیان نمود. در عوض نتایج تجزیه و تحلیل‌های آماری در یک بازه ارائه می‌شوند که مقدار واقعی پارامترهای مورد بررسی با یک احتمال مشخص (معمولاً ۹۵%) در آن بازه قرار دارد.

بسیاری از افراد با “فواصل اطمینان (confidence intervals)” آشنا می‌باشند، اما این فاصله فقط یکی از چندین نوع فواصلی است که می‌توان برای توصیف نتایج یک تجزیه و تحلیل آماری از آن استفاده نمود. گاهی اوقات برای بیان نتایج تجزیه و تحلیل‌های آماری استفاده از فاصله اطمینان بهترین گزینه نمی‌باشد. بر این اساس در این پست به بررسی ویژگی‌های برخی از فواصل دیگر نظیر “فواصل پیش‌بینی (Prediction Intervals)” و “فواصل رواداری (Tolerance Intervals)” پرداخته می‌شود. مشخص می‌شود که برای انجام چه کارهای باید از هر یک از این فواصل استفاده نمود.

۰

نحوه محاسبه عدم‌قطعیت ناشی از تفکیک‌پذیری برای تجهیزات متفاوت

یکی از عوامل مهم موثر بر عدم‌قطعیت کل در بسیاری از اندازه‌گیری‌ها تفکیک‌پذیری است که بایستی سهم آن در بودجه عدم‌قطعیت کل در نظر گرفته شود. نحوه محاسبه عدم‌قطعیت تفکیک‌پذیری می‌تواند بسته عامل مختلفی، متفاوت باشد. بر این اساس در این پست به بررسی و ارزیابی عدم‌قطعیت تفکیک‌پذیری تجهیزات مختلف اندازه‌گیری می‌پردازیم. مطالب در نظر گرفته شده برای این پست به شرح زیر است:
۱- عدم‌قطعیت تفکیک‌پذیری چیست؟
۲- چرا عدم‌قطعیت تفکیک‌پذیری مهم است؟
۳- عدم‌قطعیت تفکیک‌پذیری و تحلیل عدم‌قعطیت
۴- معادلات عدم‌قطعیت تفکیک‌پذیری
۵- نحوه محاسبه عدم‌قطعیت تفکیک‌پذیری برای انواع تجهیزات
۶- تبدیل عدم‌قطعیت تفکیک‌پذیری به عدم‌قطعیت استاندارد
۷- دست کم گرفتن و بیش از حد گرفتن عدم‌قطعیت در اندازه‌گیری
۸- مثال‌های از محاسبه عدم‌قطعیت تفکیک‌پذیری به همراه تصاویر تجهیزات

۰

یک روش ساده برای تعیین فواصل کالیبراسیون تجهیزات اندازه گیری

در پست قبلی ۷ راهنما و مقاله معتبر برای تعیین و بازنگری فواصل زمانی کالیبراسیون معرفی گردید. در این پست در نظر داریم یک روش ساده را برای تعیین و بازنگری فواصل زمانی کالیبراسیون ارائه دهیم. 

پس از بررسی کامل راهنماها و مقالاتی که در پست قبلی پیشنهاد گردید، می‌توان به این نتیجه رسید که اکثر روش‌های پیشنهاد شده موجود برای کارکنان مراکز آزمایشگاهی پیچیده می‌باشند. شاید برای یک شخص که پیش زمینه آماری خوبی دارد و با کنترل کیفیت آماری آشنایی دارد این روش‌ها ساده باشند، ولی برای اکثر تکنسین‌ها و کارشناسان آزمایشگاه‌ها استفاده از تکنیک‌های آماری و ریاضی پیشنهاد شده در پست قبلی برای تعیین فواصل کالیبراسیون دشوار می‌باشند. بر این اساس در این پست یک روش ساده برای تعیین فواصل زمانی کالیبراسیون ارائه می‌شود که تمامی کارکنان آزمایشگاه‌ها می‌توانند از آن به راحتی استفاده نمایند. نام این روش ساده، روش تنظیم خودکار یا پلکانی می‌باشد. این روش در مقاله‌ای در کارگاه آموزشی و سمپوزیوم بین‌المللی NCSL 2006 در نشویل، تنسی که در پست قبلی آورده شده، نیز استفاده شده است. (اصل مقاله آن از لینک زیر قابل دانلود است.) در متن مقاله ذکر شده است که روش ساده پیشنهاد شده در آن برگرفته شده از راهنمای معتبر NCSL RP 1 است.

۰

۷ راهنما و مقاله معتبر برای تعیین و بازنگری فواصل کالیبراسیون تجهیزات اندازه‌گیری

تعیین فواصل زمانی بین کالیبراسیون‌های متوالی استانداردهای مرجع، کاری و تجهیزات اندازه‌گیری عامل مهمی در حفظ توانایی آزمایشگاه برای تولید نتایج اندازه‌گیری قابل ردیابی و قابل اطمینان است. در بندهایی ۵-۵ و ۵-۶ استاندارد ISO/IEC 17025 الزام برای تعیین برنامه و مشخص کردن فواصل کالیبراسیون آورده شده است. بر این اساس یکی از سئوالاتی که برای بسیاری کارکنان مراکز آزمایشگاهی همواره وجود دارد در خصوص نحوه تعیین فواصل کالیبراسیون تجهیزات و ابزار آلات اندازه گیری است. آنها می‌خواهند بدانند چگونه فواصل کالیبراسیون را به نحوی مناسب تعیین کنند. برای انجام این کار روش‌های تفاوتی وجود دارد که می‌توان از این روش‌ها در شرایط و موقعیت‌های مختلف استفاده نمود. بر این اساس، در این پست لیستی از راهنماها و مقالات مرتبط با تجزیه و تحلیل فاصله کالیبراسیون معرفی می‌شوند. امیدوارم که این مطلب به شما برای انتخاب روش یا روش‌ها مناسب کمک نماید.

۰

راهنمای انجام مقایسات بین آزمایشگاهی در آزمایشگاه‌های کالیبراسیون مطابق با NABL 164

مرکز اعتباربخشی آزمایشگاه‌های آزمون و کالیبراسیون هندوستان (NABL) اقدام به تدوین راهنمای کاربردی برای انجام نتایج مقایسات بین آزمایشگاهی در آزمایشگاه‌های کالیبراسیون کشور هندوستان که قصد دارند استاندارد ISO/IEC 17025‌ را در آزمایشگاه‌های خود پیاده‌سازی نمایند، نموده است.

در این راهنماها (NABL 164) نحوه انتخاب آزمایشگاه‌ها برای انجام مقایسات بین آزمایشگاهی و همچنین تجزیه و تحلیل نتایج پس از انجام مقایسات تشریح شده است. در ادامه این پست متن کامل در این راهنما آورده شده است.

۰

نحوه محاسبه عدم‌قطعیت ناشی از رانش ابزار اندازه‌گیری

رانش یک منبع عدم قطعیت در اندازه گیری است که باید در بودجه عدم‌قطعیت اندازه‌گیری در نظر گرفته شود. تاثیر رانش را می‌توان از داده‌های کالیبراسیون انجام شده بر روی تجهیز اندازه‌گیری محاسبه کرد تا مشخص شود که چقدر خطا اندازه‌گیری در طول زمان تغییر می‌کند. رانش یک مولفه عدم‌قطعیت ناشی از خطاهای سیستماتیک است.

۰

راهنماهای مرکز اعتباربخشی آزمایشگاه‌های هندوستان (NABL) برای آزمایشگاه های کالیبراسیون

مرکز اعتباربخشی آزمایشگاه‌های آزمون و کالیبراسیون هندوستان (NABL) اقدام به تدوین راهنماهای بسیار مفیدی و کاربردی برای آزمایشگاه‌های کالیبراسیون کشور هندوستان که قصد دارند استاندارد ISO/IEC 17025‌ را در آزمایشگاه‌های خود پیاده‌سازی نمایند، نموده است.

در این راهنماها الزامات عمومی و خاص مربوط به هر یک از کمیت‌های اندازه‌گیری مشخص شده است. الزامات عمومی این راهنماها شامل توصیه‌های در خصوص موارد زیر است:

۱۰

نحوه محاسبه شتاب گرانش در نقاط مختلف

در اندازه شناسی برای برخی از آزمون ها و کالیبراسیون مانند نیرو، وزن و فشار دانستن مقدار دقیق گرانش محلی از اهمیت زیادی برخودار است. به عنوان مثال برای کالیبراسیون فشارسنج‌ها و یا زمانی که اندازه‌گیری‌های مقایسه‌ای که شامل نیروی تحت تاثیر گرانش هستند، را در آزمایشگاه انجام می‌دهید دانستن  شتاب گرانش زمین به صورت دقیق برای تجزیه تحلیل داده‌های بدست آمده مورد نیاز است.  

۰

قابلیت‌های و امکانات ویرایش جدید نرم افزار minitab 18

ویرایش جدید نرم افزار minitab یعنی نرم افزار minitab 18 پس از گذشت بیش از یکسال از ارائه minitab 17.3.1 در هفتم ژوئن سال ۲۰۱۷ به بازار ارائه شد. در این ویرایش قابلیت‌ها و امکانات جدید زیادی به نرم افزار minitab 18 اضافه شده است که برخی از مهمترین آنها که  به شرح زیر است:

۰

معرفی نرم افزار جامع QMSys GUM Software برای محاسبه عدم قطعیت اندازه گیری

نرم افزار QMSys GUM Software یک ابراز نرم افزاری ساخت شرکت Qualisyst Ltd برای محاسبه عدم قطعیت می‌باشد که در چهار نسخه  Enterprise, Professional, Standard and Educational منتشر شده است. از این نرم افزار برای آنالیز عدم قطعیت در آزمون‌های فیزیکی، شیمیایی و کالیبراسیون می‌توان استفاده نمود.

۰

آنالیز واریانس در اندازه‌گیری‌های مکرر برای بررسی آماری چند گروه وابسته

در بسیاری از تحقیقات سطوح تیمارهای که می خواهیم آنها را با هم مقایسه کنیم به یکدیگر وابسته هستند. به عنوان مثال فرض کنید می‌خواهیم میزان تاثیر یک دارو لاغری جدید را بر روی کاهش وزن افراد در ماه ها مختلف مورد بررسی قرار دهیم. بدین منظور آزمون‌های فرض صفر و یک را به صورت زیر تعریف نموده‌ایم: